Фақиҳ ва муҳаддислар
Муҳтарам устоз. Саволларимни жавобсиз қолдирмаётганингиз учун Аллоҳ таоло сизни хайрингизни берсин. Бу сайтдаги савол-жавоблар барча муслим ва муслималарга ниҳоятда фойдалидир.
Албатта, фақиҳ ва муҳаддислар ўртасида фарқ бор. Ҳар бир имом, хусусан, Абу Ҳанифа ва у кишининг шогирдлари, имом Молик, Шофеъий, Аҳмад ибн Ҳанбал ва у каби зотлар (раҳматуллоҳи таоло алайҳим ажмаъийн) ҳадис билимида етук бўлишган. Аммо кўпчилик муҳаддислар ҳадис илмининг имомлари бўлишса ҳам, юқоридаги мазҳаб имомлари каби ҳадислардан шаръий ҳукмлар чиқаришда кучли бўлишмаган. Менинг саволим шуки, «islom.uz» сайтида бир ҳадис келтирилади ва унинг тагига «Шу ҳадисни ҳанафийлар далил қилиб олишган» ёки «шофеъийлар далил қилиб олишган», ёки «шу ҳадис асосида фатво чиқаришган» мазмунидаги гаплар ёзилади. Лекин менинг тушунмаган жойим шуки, бу ҳадисларни ривоят қилувчи имом Бухорий, Муслим, Абу Довуд, Термизий, Насоий, Ибн Можа, Дорақутний ва бошқа имомлар (раҳматуллоҳи алайҳим ажмаъийн) имом Абу Ҳанифа, имом Абу Юсуф, Муҳаммад, Молик, Шофеъий ва Аҳмадлардан кейин яшаб ўтишган. Шу жойига аниқлик киритиб берсангиз, тақсир, илтимос. Саволим яна ҳам тушунарлироқ бўлиши учун айтмоқчиманки, мазкур мазҳаб имомлари мазкур муҳаддислар келтирган барча ҳадисларни билишган, шундайми?
Сиз зикр қилган муҳаддислардан олдин ҳам ҳадислар бўлган. Фиқҳ уламолари уларни билганлар ва улардан ҳукмлар чиқарганлар. Муҳаддислар кейинчалик уларни жамлаб, китоб ҳолига келтирганлар. Фақиҳлар ана шу ҳадисларга фиқҳ юзасидан қарашган бўлса, муҳаддислар ўз нуқтаи назарларидан қарашган. Бунинг устига, сиз айтган муҳаддислардан олдин ҳам кўплаб муҳаддислар яшаб ўтган. Ҳадис китобларини тузиш эса ҳижрий юзинчи йиллардан бошланган.
Валлоҳу аълам.
Дин ишлари бўйича қўмитанинг хулосаси рақами: 2022 йил 03-07/1077
