Комментариялар ҳақида

Комментариялар ҳақида

СаволларМавзу: Таълим ва МутаалимКомментариялар ҳақида
abdumajid сўради 1 ой аввал

Ассалому алайкум! Ҳар бир савол берган инсонни ёши ва фаросатидан, илмидан қатъий назар жавоб беряпсизлар, бунинг учун каттакон раҳмат. Саволим шуки, жавобларингиздан сўнг ҳам баъзи “инсон”лар одамни камситадиган, ҳар хил ғийбатларга уланиб кетадиган комментариялар қолдиришмоқда. Бу гуноҳмасми? Шу ҳақида тушинтириб берсангизлар. Агар қилётган ишлиги нотўғри бўлса қайтишармиди.

1 жавоб
"Зикр аҳлидан сўранг" ҳайъати Маъмурият жавоб берди 1 ой аввал

Ва алайкум ассалом!

Бу сайт инсонларнинг маърифатини ошириш, янги мусулмон бўлган ёки янги ибодатга кирган кишиларнинг муаммоларини ҳал қилиш, фиқҳий саволларига жавоб бериш ва оилавий масалаларида шариат кўрсатмаларини етказиш учун Устозимиз шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ тарафларидан жорий қилинган. У зотдан кейин баҳоли қудрат шогирдлари давом эттиришмоқдалар. Жавоблар остига ёзилаётган комментариялар тушунмаган инсонга янада тушунтириш учун бўлса, янги намозни бошлаган кишиларни қўллаб қувватлаш, мубаракбод қилиш ва ҳаққига дуо қилиш учун бўлса қандай ҳам яхши. Бу динимизнинг одобларидандир. Аммо бироз кўпроқ билган камроқ билганни устидан кулиши, мазах қилиши, ақлига ва фаросатига таъна етказиши Ислом таълимотига зид ҳисобланади ҳамда бундай кишиларнинг хулқларида камчилик борлигига далолат қилади. Чунки бир инсоннинг хато-камчилигини алоҳида ўзига айтиш холис насиҳат ҳисобланади. Ҳамманинг кўз олдида насиҳат қилиш уни шарманда қилиш ҳисобланади. Бу эса ҳаром амалдир. Кўп комментария ёзувчилар жавобларни зиддига ҳам шариат ҳукмларини таҳқирлашга ўхшаш сўзларни ёзиб қолдирадилар. Бу жоҳилиятдаги кофирларнинг динни масхара қилишларига ўхшайди.

عَنْ سَلْمَانَ رَضِي اللهُ عَنْهُ قِيلَ لَهُ: قَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ، فَقَالَ: أَجَلْ، لَقَدْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ لِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِأَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ عَظْمٍ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ إِلَّا الْبُخَارِيَّ

Салмон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«У кишига: «Набийингиз сизларга ҳамма нарсани, ҳатто қандай қазои ҳожат қилишни ҳам ўргатди», дейилди. Бас, у киши:
«Тўғри. Батаҳқиқ, у зот бизни қазои ҳожат қилганимизда ёки бавл қилганимизда қиблага қарашимиздан, ўнг қўл билан истинжо қилишимиздан ёки учтадан кам тош билан истинжо қилишимиздан ёхуд чиқинди ва суяк билан истинжо қилишимиздан наҳий қилганлар», деди».
Бешовларидан фақат Бухорий ривоят қилмаган.
Ўша комментариячилар сабаб жуда кўпчилик халқимиз билиш керак бўлган фойдали  савол-жавобларни шахсийга жўнатишадиган бўлиб қолишди. Уларнинг бу қилган ишлари халқимизнинг маърифатини ошириш йўлидаги ҳаракатга тўсиқ ва ҳалал бериш ҳисобланади. Баъзилар саволларнинг савияси тушиб кетганидан шикоят ҳам қилишмоқда. Лекин савияли саволлар ва уларнинг жавоблари шахсий қилинишга мажбур бўлинмоқда. Ҳақорат қилиб, ақлига суяниб гапирадиган, ўзича масала айтадиган кишилар Аллоҳдан қўрқсинлар. Аллоҳ таоло “Ҳужурот” сурасида марҳамат қилади :

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَومٌ مِّن قَوْمٍ عَسَى أَن يَكُونُوا خَيْرًا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَاء مِّن نِّسَاء عَسَى أَن يَكُنَّ خَيْرًا مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَن لَّمْ يَتُبْ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ۝

11. Эй иймон келтирганлар! Бир қавм бошқасини масхара қилмасин, эҳтимол, улар булардан яхшироқдир. Ва аёллар ҳам бошқа аёлларни (масхара қилмасинлар), эҳтимол, улар булардан яхшироқдир. Ва ўзингизни ўзингиз мазах қилманг, бир-бирингизга лақаб қўйманг. Иймондан кейин фосиқлик исми нақадар ёмон! Ва ким тавба қилмаса, бас, ана ўшалар золимлардир.
Албатта, ўзгаларни масхара қилиш ёмон одат бўлиб, жамият аъзолари ўртасидаги ўзаро алоқаларнинг бузилишига сабаб бўлади. Бир одам иккинчисини масхара қилса, камситса, устидан кулса, албатта, масхара қилинган одамнинг аччиғи чиқади, у ҳам масхара қилувчига ўзига яраша жавоб беришга уринади. Орада низо-жанжал чиқади, ижтимоий алоқалар бузилади ва жамият заифлашади. Ислом эса доимо мусулмонлар жамиятининг мустаҳкам бўлиши учун қайғуради. Шунинг учун ҳам ушбу ояти каримада Аллоҳ таоло инсонларни бир-бирини масхара қилишдан қайтармоқда.
«Эй иймон келтирганлар! Бир қавм бошқасини масхара қилмасин, эҳтимол, улар булардан яхшироқдир».
Эътибор берадиган бўлсак, Аллоҳ таоло ушбу оятни яна
«Эй иймон келтирганлар!» нидоси ила бошламоқда. Бу мазкур сураи шарифанинг аввалидан буён ушбу шаклдаги тўртинчи нидодир. Шунинг ўзи ҳам нидодан кейин келадиган масала ўта муҳимлигидан дарак беради.
Ожиз инсон ҳар нарсани ўз ўлчови билан ўлчашга ҳаракат қилади. Шунингдек, масхара қилувчилар ҳам одамларнинг қадрини ўз қаричлари билан ўлчаб, бой камбағалдан, кучли кучсиздан, амалдор амали йўқдан, фарзанди кўп фарзандсиздан кулиши мумкин. Лекин Аллоҳнинг ўлчови бошқа. Эҳтимол, ҳеч ким кўзга илмайдиган бир инсон Аллоҳнинг ҳузурида минглаб бой, зодагон, уддабуролардан чандон-чандон яхши мартабададир.
Одатда, кўпгина ишлар ҳақидаги ҳукмлар эркакларга хитобан айтилса-да, ўз-ўзидан, аёлларни ҳам ичига олиб кетаверади. Аммо бир-бирини масхара қилишдан ман қилувчи хитобда эркаклардан кейин аёллар алоҳида зикр қилинган.
«Ва аёллар ҳам бошқа аёлларни (масхара қилмасинлар), эҳтимол, улар булардан яхшироқдир».
Нимага? Чунки бир-бирини масхара қилиб, устидан кулиш, турли ишлар билан фахрланиб, ўзгаларни камситиш аёлларда кўпроқ учрайди. Чиройли аёл хунугини, бойи камбағалини, ёши қарисини, моҳираси нўноғини масхара қилиб, устидан кулади. Лекин Аллоҳнинг ўлчови бошқа-ку! Эҳтимол, ҳаётда хунук, камбағал, нўноқ бўлган аёл Аллоҳнинг ҳузурида минглаб чиройли, бой ва моҳира аёллардан кўра яхшироқдир.
Ҳа, кишилар қадрини ўлчашда Аллоҳнинг тарозиси ҳақиқий тарози ҳисобланади.
Сўнгра оятда мўминлар яна бир юксак одобга чақириладилар:
«Ва ўзингизни ўзингиз мазах қилманг…»
Ояти каримадаги ушбу жумла ким бирор мўминни мазах қилса, ўзини мазах қилган билан баробар эканини айтмоқда. Чунки улар бир оиланинг фарзандлари, бир жисмнинг аъзолари, шунинг учун ким бирор биродарини мазах қилса, ўзини мазах қилган бўлади. Биз «мазах қилиш» деб таржима қилаётган сўз оятда «Ла талмизу» лафзи билан келган. Бу сўз «ламз» сўзидан олинган бўлиб, бирор кишининг нуқсонларини тил билан зикр қилиб, айблашга нисбатан ишлатилади. Мисол учун, «Фалончи кўр», «Писмадончи чўлоқ» ёки «Анави мана бундай қилиб гапиради» кабилар. Албатта, бир-бирини мазах қилиш орқасидан жамият аъзолари орасида ўзаро келишмовчиликлар, норозиликлар келиб чиқади. Натижада ижтимоий алоқалар бузилади, жамиятга катта зарар етади. Ислом жамиятида эса бунинг акси бўлиши керак.
Ояти каримада даъват қилинаётган учинчи юксак одоб Аллоҳнинг
«…бир-бирингизга лақаб қўйманг», деган сўзида намоён бўлган.
Одатда, лақаб қўйиш орқали бир кишини камситиш, масхара қилиш мақсади бўлади. Умуман, лақаб ёмон сифатларни зикр қилишдан иборат. Демак, бу иш аслида яхши эмас. Ислом гўзал дин, гўзалликни тарғиб қилувчи дин, «Аллоҳ гўзалдир, Аллоҳ гўзалликни яхши кўради», дейилади асарларда.
Шунинг учун ҳам Набий алайҳиссалом жоҳилият пайтидан қолган хунук исм ва лақабларни чиройлисига алмаштирганлари ҳаммага маълум.
Имом Аҳмад қилган ривоятда Абу Жубайра ибн Заҳҳок деганларки: «Бир қавм бошқасини масхара қилмасин…» ояти бизнинг Бану Салама қабиламиз ҳақида нозил бўлган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага келганларида, бизнинг ҳар биримизнинг икки ёки уч хил исмларимиз бор эди. Агар у киши бирортамизни ўша исмлардан бирини айтиб, чақирсалар, кишилар: «Эй Аллоҳнинг Расули, у бу исмни эшитса, ғазаби чиқади», – дейишарди».
Кейинги даврларда ҳам бу ғайри одобий ишга қарши қаттиқ кураш олиб борилган. Лақаб қўйиш орқали инсонни камситиш катта гуноҳ ҳисобланади. Айниқса, у инсон мўмин бўлса. Шунинг учун ҳам оятда:
«Иймондан кейин фосиқлик исми нақадар ёмон!» – дейилмоқда.
Агар баъзи кишилар бир-бирларига лақаб қўйишиб юрган бўлсалар, аввал ҳукмни билмаган бўлсалар, энди билиб, тушуниб етиб, тавба қилсинлар, астойдил надомат чекиб, кейин бу ишни такрорламасинлар. Шунда Аллоҳ таоло уларнинг аввалги гуноҳларини кечиради. Тавба қилмаганлар-чи? Бу саволга жавоб оятнинг ўзида келган:
«Ва ким тавба қилмаса, бас, ана ўшалар золимлардир». («Тафсири ҳилол» китобидан). Валлоҳу аълам!