Фитрат ва табиийликнинг асли моҳияти нима?
Ассалому алайкум! Ҳурматли устоз. Мен «табиий» деганда ҳеч ким ўзгартира олмайдиган қонунни тушунаман, яъни бир нарсани «табиий» дейилса, бу нарсани ўзгартириб бўлмаслигини тушунаман ва «Нимага бу табиий?» дейман. Ҳамма нарсани ўзгартиришнинг иложи бўлсин, ҳеч нарса табиийлик билан мустаҳкам қолмасин, дейман. Масалан, мен бир кун бошқа одам феълида бўлсам, эртага бошқа одам феълида, индинга яна бошқа, хуллас, чегара бўлмаслиги керак, деб ўйлайман. Бундай ўйлашимга асосий сабаб: агар бундай бўлмаса, яъни баъзи табиийликларни ўзгартиришнинг иложи бўлмаса, табиийликни Ўзи жорий қилган бўлса ҳам, ҳар нарсадан устун ва ҳар нарсадан буюк бўлган Зот Аллоҳ таолонинг Ўзи баъзи табиийликлар олдида ожиз бўлиб қолади, деган фикрга келиб қолдим. Бу мантиқсизликнинг энг катта аҳмоқлигидир. Аммо бу фикрни кетказиб бўлмаяпти. Табиийликнинг асл моҳияти нимада?
- Ва алайкум ассалом!
«Фитрат» дегани «соф табиат», «динни тўғри қабул қилишга бўлган истеъдод» деганидир.
«Табиат» сўзи «бир нарсанинг асл яратилиши ва ўзгармай турадиган ҳолати» деган маънони билдиради. Аллоҳ таоло Ўзи яратган нарсаларга берган асл хусусият ҳам «табиат» дейилади. Бундай ўзгармай туриш Аллоҳ таоло яратган асл ҳолатга тегишли. Аммо банданинг ишлари ўзгариб туради. Чунки банда ожиз ва унинг қилган нарсаси ҳам ўзига ўхшаб ожизликдан холи бўлмайди. Агар Аллоҳ таоло яратган нарсалар ҳам тинмай ўзгариб турадиган бўлса, борлиқда субут қолмайди. Аллоҳ таолонинг яратган нарсалари ўзгармай туришининг ўзи Аллоҳ азза ва жалла қудратининг далолатидир. Шу билан бирга, Аллоҳ таоло истаган пайтида Ўзи яратган нарсаларни истаган тарафга ўзгартириши мумкин. Чунки Аллоҳ таолонинг қудратининг чеки йўқ. Сиз ўйлаганингиз каби, Аллоҳ таоло ҳеч ожиз бўлиб қолмайди.
Сиз мўъжизаларга ишонасизми? Отамиз Одам алайҳиссаломнинг тупроқдан, фаришталарнинг нурдан, жинларнинг оловдан яратилганига ишонасизми?
Сиз табиатни, табиийликни, табиатдаги собит қонуниятларни инкор қилмоқчимисиз ёки мўъжизаларними?
Табиатдаги собит қонуниятлардан ҳам, ҳар турли мўъжизалардан ҳам юқори турувчи ва мангу барҳаёт Зотнинг бутун оламларни якка Ўзи яратганига ҳамда хоҳлаганича тасарруф қилишига ишонасизми ёки инкор қиласизми?
Сиздаги васвасанинг асосий сабаби дунёқарашингиз аниқ эмаслигидадир. Сизнинг гапларингиз на худосиз табиатчиларнинг ва на иймонсизларнинг гапига ўхшайди.
«Мен бугун бошқа одам феълида, эртага бошқа одам феълида, индинга яна бошқа, хуллас, чегара бўлмаслиги керак» деган гапингизни ҳеч бир эс-ҳуши жойида одам қабул қила олмайди, хоҳ у табиатчи бўлсин, хоҳ иймонли одам.
Сизнинг бу каби ўйлашингиз жуда ҳам нотўғри. Бундай хаёлларни миядан чиқариб ташлаш лозим. Балки ўқиш, ўрганиш керак. Ҳамма ўзича ўйлайверса, нималар бўлмайди дейсиз. Сиз ўзингиздаги фойдасиз фикрларни йиғиштириб, илм ўрганишни йўлга қўйишингиз керак. Бизнинг динимиз таълимотларида сиз ўйлаётганга ўхшаш нарсаларга ўрин қолмаган.
Валлоҳу аълам.
Дин ишлари бўйича қўмитанинг хулосаси рақами: 2019 йил 03-07/3341
